Βιολογία της Διατήρησης

(Κωδικός Μαθήματος: 106ΚΕΥ, Περίγραμμα μαθήματος)

Εξάμηνο: 5 Διδακτικές Μονάδες:  3 ECTS: 6 Τύπος: Κατ’ Επιλογήν Υποχρεωτικό (ΚΕΥ)
Προαπαιτούμενα Μαθήματα:  Τύπος μαθήματος: Επιστημονικής Περιοχής Διδάσκων: Κωνσταντίνος Θεοδώρου

Οι στόχοι του μαθήματος είναι:

  • Η κατανόηση των απειλών για τη Βιοποικιλότητα και της θέση της Βιολογίας της Διατήρησης σε ένα ανθρωπογενές τοπίο.
  • Η εφαρμογή οικολογικών εννοιών σε προβλήματα διατήρησης.
  • Η χρήση εργαλείων για την παρατήρηση, διατήρηση και τη διαχείριση απειλούμενων ειδών/πληθυσμών.

Έμφαση δίνεται στη Διατήρηση των διαδικασιών που σχετίζονται με τη Βιοποικιλότητα (εξελικτικές διαδικασίες, οικοσυστημικές λειτουργίες)

 Περιγραφή Ύλης ανά Εβδομάδα:
  1. Κρίση της Βιοποικιλότητας: πηγές του προβλήματος. Συνέπειες από την κρίση της Βιοποικιλότητας. Διατήρηση απειλούμενων ειδών και διατήρηση των οικοσυστημικών υπηρεσιών. Βιολογία της Διατήρησης: Εξέλιξη των ιδεών και στόχοι.
  2. Απώτερες αιτίες εξαφανίσεων: τρέχουσα κατάσταση και προβλέψεις. Απώλεια και κατακερματισμός των ενδιαιτημάτων.
  3. Απώτερες αιτίες εξαφανίσεων (συνέχεια): Κλιματική αλλαγή, Υπερεκμετάλλευση.
  4. Απώτερες αιτίες εξαφανίσεων (συνέχεια): Βιολογικές εισβολές, Ρύπανση.
  5. Δυναμική πληθυσμών: Δημογραφικά μοντέλα σύμφωνα με τον κύκλο ζωής των οργανισμών. Προεκτάσεις στην ανάλυση της δυναμικής των πληθυσμών: πυκνοεξαρτόμενα και πιθανοκρατικά φαινόμενα.
  6. Δυναμική πληθυσμών: μέθοδοι παρακολούθησης και εργαλεία για την εκτίμηση του μεγέθους των πληθυσμών και των δημογραφικών παραμέτρων (ρυθμοί επιβίωσης και αναπαραγωγής).
  7. Εκλείψεις πληθυσμών: διαδικασίες που οδηγούν στην έκλειψη (περιβαλλοντική και δημογραφική αβεβαιότητα, φυσικές καταστροφές, φαινόμενο Allee).
  8. Ανάλυση Βιωσιμότητας Πληθυσμών: στόχοι και περιγραφή των διαφορετικών προσεγγίσεων. Δείκτες έκλειψης πληθυσμών.
  9. Εργαστήριο: Ανάλυση Βιωσιμότητας Πληθυσμών με τη χρήση του λογισμικού Vortex.
  10. Γενετική της Διατήρησης: αντικείμενο και εργαλεία. Γενετικές διεργασίες και απειλούμενοι πληθυσμοί.
  11. Γενετική της Διατήρησης (συνέχεια): Γενετική διαχείριση απειλούμενων πληθυσμών.
  12. Μεταπληθυσμοί: Μοντέλα για την περιγραφή της δυναμικής τους. Βιωσιμότητα και διαχείριση των πληθυσμών σε ένα κατακερματισμένο τοπίο.
  13. Διατήρηση και οικολογική ακεραιότητα: οι δείκτες της βιοποικιλότητας ως εργαλείο για τη διαχείριση.

Εργαστηριακές ασκήσεις: Ανάλυση Βιωσιμότητας Πληθυσμών με τη χρήση του λογισμικού Vortex.

 Διαλέξεις (ώρες / εβδομάδα):  3
Ασκήσεις ‐Εργαστήρια (ώρες / εβδομάδα):  1 (Εργαστηριακή Άσκηση)
Άλλες δραστηριότητες:  –
Αξιολόγηση – Βαθμολόγηση: Έκθεση αποτελεσμάτων εργαστηριακής άσκησης (30%) Τελική εξέταση (70%)
Σημειώσεις Διδάσκοντος:
Κύρια Προτεινόμενα Συγγράμματα: Primack, R et al. (2009). Διατήρηση και προστασία της βιοποικιλότητας. A primer for Conservation Biology. Εκδόσεις: Οδυσσέας.
Βιβλιογραφία:
  • M. E. Soulé, (1987), “Viable Populations for Conservation”, Cambridge University Press, Cambridge.
  • G. Meffe, C. R. Carroll et al., (1997), «Principles of Conservation Biology», Sinauer Associates, Inc., Sutherland, Massachusetts.
  • W. J. Sutherland, (1998), «Conservation Science and Action», Blackwell Science Ltd., Oxford.
  • M. E. Soulé & G. H. Orians, (2002), «Conservation Biology. Research Priorities for the next decade», Island Press, Washington.
  • R. Frankham, J. D. Ballou & D.A. Briscoe, (2002), «Introduction to Conservation Genetics», Cambridge University Press, Cambridge.
Διαδικτυακές Πηγές: Biology 65: Biodiversity and Conservation

http://darwin.bio.uci.edu/~sustain/bio65/

Βιοποικιλότητα και Διατήρηση: Διαδικτυακό μάθημα του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας (2004) – Καθηγητής P. Bryant. Καλύπτει ένα ευρύ φάσμα θεμάτων της Βιολογίας της Διατήρησης με πολλά παραδείγματα.

IUCN http://www.iucn.org/

Η επίσημη ιστοσελίδα της Διεθνούς Ένωσης για την Προστασία της Φύσης. Εκεί υπάρχει και η λίστα με τα απειλούμενα είδη (http://www.iucnredlist.org/).

Invasive Species Specialist Group http://www.issg.org/

Η ομάδα αυτή αποτελεί τμήμα της IUCN. Παρουσίαση του προβλήματος της εισβολής ξενικών ειδών. Βάση δεδομένων ξενικών ειδών.

Biodiversity Hotspots http://www.biodiversityhotspots.org/xp/Hotspots

Περιγραφή των Θερμών σημείων της Βιοποικιλότητας με πολλές και ενδιαφέρουσες πληροφορίες. Inquiries to Conservation Genetics

http://www.science.mcmaster.ca/biology/CBCN/genetics/

Η ιστοσελίδα έχει φτιαχτεί από φοιτητές του τμήματος Βιολογίας του Πανεπιστημίου McMaster (Καναδάς). Παρέχει μια αρκετά πλήρη εικόνα των θεμάτων που σχετίζονται με τη Γενετική της Διατήρησης με πληθώρα παραδειγμάτων.